Martyrologia mieszkańców Żelaznej podczas II wojny światowej
Na fotografii widzimy Wincentego Merchla, który zginął w Mauthausen
Podczas II wojny światowej wszyscy Polacy, w tym mieszkańcy naszej wsi doświadczyli ogromu cierpień z rąk okupanta niemieckiego, a po przejściu linii frontu, również radzieckich funkcjonariuszy służby bezpieczeństwa, którzy masowo prześladowali żołnierzy niepodległościowych grup zbrojnych (Armia Krajowa, Narodowe Siły Zbrojne, Bataliony Chłopskie). Chciałbym wymienić imiona i nazwiska mieszkańców wsi, którzy zginęli bądź też byli więzieni w hitlerowskich więzieniach i obozach koncentracyjnych, oddając jednocześnie należny im hołd.
Zamordowani mieszkańcy Żelaznej w latach 1939 – 1945: Bobiński Mieczysław, aresztowany 12 X 1944 r., zginął w Mauthausen; Fąk Apolinary, aresztowany 12 V 1944 r. za pomoc partyzantom, zginął w Mauthausen; Gujski Stanisław, rozstrzelany jako zakładnik na grzebowisku końskim w Przasnyszu 17 VI 1942 r. ; Jabłonowski Bolesław, aresztowany 12 X 1944 r. za pomoc partyzantom, zginął w Mauthausen; Jurczak Wincenty, aresztowany 12 X 1944 r. za pomoc partyzantom, zginął w Mauthausen; Kisiel Franciszek, aresztowany 12 X 1944 r. za pomoc partyzantom, zginął w Mauthausen; Knabel Franciszek, aresztowany 12 X 1944 r. za pomoc partyzantom, zginął w Mauthausen; Lesiński Jan aresztowany 12 X 1944 r. za pomoc partyzantom,
zginął w Mauthausen; Merchel Czesław, aresztowany 12 X 1944 r. żołnierz AK, zginął w Mauthausen; Merchel Marianna, zginęła w Mauthausen; Merchel Stanisław, aresztowany 12 X 1944 r. żołnierz AK, zginął w Mauthausen; Merchel Wincenty, aresztowany 12 X 1944 r. żołnierz AK ps.”Lis” dowódca plutonu, zginął w Mauthausen; Merchel Wincenty (syn Wincentego), zginął w Mauthausen; Merchel Wojciech, zginął w Mauthausen; Zębek Stanisław, aresztowany w 1944 r. za ubój świniaka i rozstrzelany w Ostrołęce; Zygmunt Aleksander, aresztowany 17 X 1944 r. za współpracę z partyzantami, zginął w Działdowie; Zygmunt Bronisław, aresztowany 12 X 1944 r. za współpracę z partyzantami, zginął w Mauthausen.
Mieszkańcy Żelaznej przebywający w więzieniach i obozach koncentracyjnych: Krajewski Czesław, aresztowany w 1944 r., więziony w Działdowie; Prusik Stanisław, aresztowany w 1942 r. za pomoc partyzantom, więziony w Działdowie; Ptak (imię nieznane), aresztowany jesienią 1944 r., uciekł z transportu z Działdowa do Ostródy; Romanowski Józef, aresztowany 26 XII 1944 r., uciekł ze stodoły w Starych Jabłonkach przed egzekucją; Śliwiński Władysław (ur. 1920 r.), aresztowany w 1944 r. za pomoc partyzantom; Tchórz (imię nieznane), więziony w Działdowie; Żyra Stanisław (ur.1907 r.), aresztowany w 1944 r. za udział w ruchu oporu, więziony w Królewcu; Merchel Władysław, aresztowany 12 X 1944 r. za współpracę z partyzantami, żołnierz AK, więziony w Mauthausen – Gusen; Jurczak Apolonia, aresztowana w 1944 r., więziona w Olsztynie.
Wojciech Łukaszewski
Opracowano na podstawie - Aleksander Drwęcki Martyrologia społeczeństwa pow. przasnyskiego w latach wojny i okupacji 1939 – 1945, Przasnysz 1995.